İmar Mahkemeleri Geliyor: Yeni Dönem Başlıyor

İmar Davalarında Yeni Dönem Başlıyor

Resmi Gazete’de yayımlanan kararla, imar uyuşmazlıklarının çözümünde ihtisas mahkemeleri devreye alınıyor. İlk etapta Ankara’da uygulanması planlanan bu düzenleme, artan dava yükü ve teknik karmaşıklık karşısında yargıda uzmanlaşmayı hedefliyor. Şehir ve Bölge Plancısı, İmpomes Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Dr. Müberra Oflaz, Türkiye’de imar davalarının son yıllarda ciddi artış gösterdiğine dikkat çekerek, “Aynı imar planına ilişkin farklı mahkemelerde eş zamanlı davalar açılması, çelişkili karar riskini artırıyor. Bu durum hem yatırımcıyı hem de vatandaşı belirsizlik içinde bırakıyor” dedi.

Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun (HSK) kararıyla, imar mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde yeni bir döneme giriliyor. Resmi Gazete’de yayımlanan düzenleme ile imar davalarının, bu alanda uzmanlaşmış mahkemelerde görülmesinin önü açıldı. Dr. Müberra Oflaz’a göre, ihtisas mahkemelerinin açılması, dava sayısının artması nedeniyle uzayan dava süreçlerinin kısalmasını sağlayarak mağduriyetlerin giderilmesine katkı sunacak.

Türkiye’de hızlanan kentleşme, artan kentsel dönüşüm projeleri ve yoğun yapılaşma baskısının imar hukukunu hem teknik hem de hacim olarak yargının en karmaşık alanlarından biri haline getirdiğini belirten Dr. Oflaz, son yıllarda imar davalarının ciddi şekilde arttığını vurguladı.

“Bugün bir imar planı değişikliği, parselasyon işlemi ya da ruhsat iptali gibi konular; şehir planlama, mimarlık, çevre hukuku ve mülkiyet hakkını aynı anda ilgilendiren çok katmanlı uyuşmazlıklara dönüşebiliyor. Özellikle aynı imar planına ilişkin farklı mahkemelerde eş zamanlı davalar açılması, çelişkili karar riskini artırıyor. Bu durum hem yatırımcıyı hem de vatandaşı belirsizlik içinde bırakıyor. Yargı verilerine göre idare mahkemelerinin iş yükü içinde imar davaları önemli bir paya sahip ve bu davaların sonuçlanma süresi çoğu zaman birkaç yılı bulabiliyor. Bu nedenle öncelikle Ankara’da başlayan İmar İhtisas Mahkemesi işleyişinin, dava sayısının çok olduğu diğer büyükşehirlerde de yaygınlaşarak davaların sonuçlanma süresini kısaltmasını ve mağduriyetleri gidermesini bekliyoruz” dedi.

İmar İhtisas Mahkemesi Nedir?

İmar ihtisas mahkemeleri, klasik idare mahkemelerinden farklı olarak sadece imar ve şehircilik hukukuna odaklanan özel yetkili mahkemelerdir. Bu mahkemelerde görev yapacak hâkimlerin şehir planlama mevzuatına hâkim olması, teknik bilirkişi süreçlerini daha etkin yönetebilmesi ve benzer davalarda içtihat birliği oluşturabilmesi beklenmektedir.

Dr. Müberra Oflaz, bu modelin ticaret veya fikri mülkiyet mahkemelerine benzer bir “uzmanlaşma” yaklaşımı taşıdığını belirterek, “İlk etapta Ankara’da uygulanması beklenen sistemin, dava yoğunluğu yüksek olan İstanbul, İzmir, Bursa gibi büyükşehirlerde de devreye alınması güçlü bir ihtimal olarak görülüyor. Bu, Türkiye’de yargı sisteminde ‘alan bazlı uzmanlaşma’ eğiliminin güçlendiğinin de bir göstergesi” dedi.

Türkiye’nin İhtiyacı Neden Bu?

Türkiye’de imar davaları, kentsel dönüşüm projelerinin yaygınlaşması, plan değişikliklerine karşı artan itirazlar, büyükşehirlerde arsa değerlerinin yükselmesi ve çevresel hassasiyetlerin güçlenmesi gibi nedenlerle ciddi artış gösterdi. İhtisas mahkemelerinin devreye girmesiyle teknik dosyaların uzman hâkimler tarafından ele alınması süreci kısaltabilir ve aynı konuda farklı mahkemelerden çıkan çelişkili kararların önüne geçebilir.

Dr. Oflaz, “Öngörülebilir yargı kararları, özellikle gayrimenkul ve inşaat sektöründe yatırım iştahını artırabilir. Planlama, yoğunluk, emsal gibi teknik kavramların daha doğru değerlendirilmesi sağlanabilir” değerlendirmesinde bulundu.

İdari Yargıdaki Durum

İdare mahkemelerinde görülen toplam dava sayısı yüz binler seviyesindedir. Bu davaların önemli bir bölümü imar planı iptali, ruhsat işlemleri, kamulaştırma ve parselasyon davalarını kapsamaktadır.

Davalar ortalama olarak ilk derece mahkemesinde 8 ile 18 ay arasında, istinaf süreciyle birlikte 1,5 ile 3 yıl arasında, Danıştay aşamasıyla ise 3 yıldan uzun sürede sonuçlanabilmektedir.

En çok dava konusu olan işlemler ise nazım ve uygulama imar planı değişiklikleri, yapı ruhsatı iptali/verilmemesi, kentsel dönüşüm kararları ve parselasyon (18. madde) işlemleri olarak belirlenmiştir.

Sistemin Potansiyel Riskleri

İmar İhtisas Mahkemeleri, mevcut olumsuzlukları gidermek amacıyla hayata geçiriliyor. Ancak her uzmanlaşma modelinde olduğu gibi bu sistemin de bazı potansiyel riskleri bulunmaktadır. Dr. Oflaz, “Tüm imar davalarının belirli mahkemelerde toplanması kısa vadede yeni bir yığılma yaratabilir. Farklı şehirlerin kendine özgü planlama gerçekleri, merkezi bir uzmanlaşma içinde yeterince yansımayabilir” uyarısında bulundu.

Vatandaşlar Nelere Dikkat Etmeli?

Dr. Müberra Oflaz, imar uygulamalarına muhatap olan veya mülk alımı düşünen vatandaşlar ve yatırımcıların sonradan mahkemelerde sorun yaşamaması için başlangıç aşamasında şu noktalara dikkat etmeleri gerektiğini belirtti:

– Plan değişikliklerini yakından takip edin; askı süreçleri kaçırıldığında hak kaybı yaşanabilir.

– Ruhsat ve imar durum belgesini sorgulamadan alım yapmayın; tapu tek başına yeterli güvence değildir.

– Dava açma sürelerine dikkat edin; imar davalarında süreler oldukça kısa ve hak düşürücüdür.

– Uzman görüşü almaktan kaçınmayın; şehir plancısı ve hukukçunun birlikte değerlendirmesi kritik önem taşımaktadır.

İmpomes olarak yıllardır mülk sahiplerinin bu tür durumlarda hak kaybına uğramaması için hizmet verdiklerini hatırlatan Dr. Oflaz, “Yatırımcıların özellikle çok sayıda mülkü varsa ve bunlar farklı coğrafyalarda yer alıyorsa, hepsini takip ve kontrol etmek zor olabiliyor. Biz yatırımcılar adına mülk dedektifi gibi hizmet verip takiplerini yapıyor, düzenli raporlamalar gerçekleştiriyor ve gerekli konulardaki uyarılarımızı gecikmeden yapıyoruz” diye konuştu.